پساب خروجی تصفیهخانه شهری در مسیر رسیدن به قرهسو، از مجاورت مزارع و روستاهایی همچون ساخسلو، علیبلاغی، ینگیجه، آقچهکند و دولتآباد عبور میکند و در ادامه به محدوده سدسبلان میرسد که مشاهدات محلی نشان میدهد در بخشهایی از این مسیر، پمپهایی برای برداشت آب نصب شده و شماری از کشاورزان از این جریان برای آبیاری محصولاتی مانند یونجه، گندم، سیبزمینی و برخی دیگر از محصولات زراعی استفاده میکنند؛ موضوعی که علاوه بر محیطزیست، نگرانیهایی را درباره سلامت محصولات و بهداشت عمومی ایجاد کرده است.
ورود فاضلاب چندبرابر ظرفیت تصفیهخانه
کیومرث سفیدی، مدیرکل حفاظت محیط زیست استان اردبیل وضعیت کنونی نامطلوب قرهسو را نتیجه ورود پساب نامطلوب فاضلاب شهری دانست و گفت: آنچه امروز در قرهسو مشاهده میشود، ناشی از ورود پساب فاضلاب شهر اردبیل است و شاخصهای آن در برخی موارد خارج از حدود استاندارد سازمان حفاظت محیطزیست قرار دارد.
عباسزاده معاون بهره برداری و توسعه فاضلاب شرکت آبفای اردبیل نیز درباره وضعیت این روزهای رودخانه قرهسو به خبرنگار سبلان ما، اظهار داشت: روزانه حدود ۶۰ تا ۶۵ هزار مترمکعب فاضلاب وارد تصفیهخانه اردبیل میشود؛ حجمی که حدود سهونیم تا چهار برابر ظرفیت موجود عنوان شده است.
وی افزود: تصفیهخانه با ظرفیت فعلی نمیتواند پاسخگوی این میزان ورودی باشد؛ بنابراین دستیابی به استانداردهای مربوط به تخلیه در آبهای سطحی با مشکل مواجه شده است.
طبق این اظهارات مسئولان افزایش جمعیت، گسترش محدوده شهری و متناسب نبودن توسعه زیرساختهای جمعآوری و تصفیه فاضلاب، از مهمترین دلایل شکلگیری این وضعیت اعلام شده است.
بوی لجن در روستاهای پاییندست قره سو
ساکنان روستاهای پاییندست میگویند مشکل قرهسو تنها به تغییر رنگ و کیفیت آب محدود نیست. با سرد شدن هوا و وقوع پدیده وارونگی دما، بوی نامطبوع فاضلاب و لجن در برخی روستاها تشدید میشود و زندگی روزمره مردم را تحت تأثیر قرار میدهد.
یکی از اهالی منطقه میگوید: پساب از داخل مزارع عبور میکند و در نهایت به رودخانه میریزد. بعضی کشاورزان پاییندست نیز از همین آب برای آبیاری یونجه، گندم و در مواردی سیبزمینی استفاده میکنند. در فصل سرد، بوی نامطبوع آن در روستاها میپیچد.
و از این رو با توجه به احتمال مصرف پساب در مزارع، ضروری است دستگاههای متولی ضمن شناسایی دقیق اراضی استفادهکننده، نوع محصولات، کیفیت آب و میزان مخاطرات احتمالی را بررسی و نتایج آزمایشها را بهصورت شفاف منتشر کنند.
۵۰۰ میلیارد تومان برای تکمیل طرح ارتقا تصفیهخانه اردبیل
مسئولان شرکت آب و فاضلاب، تکمیل طرح ارتقا و توسعه تصفیهخانه اردبیل را راهکار اصلی برونرفت از شرایط موجود میدانند.
براساس اعلام مسئولان، برای اجرای مرحله نخست طرح ارتقا و آغاز عملیات توسعه مدول جدید تصفیهخانه، به حدود ۵۰۰ میلیارد تومان اعتبار نیاز است.
عباس زاده معاون بهره برداری و توسعه فاضلاب شرکت آبفای اردبیل گفت: در صورت ابلاغ و تخصیص ۵۰۰ میلیارد تومان، میتوان مدول ارتقا را براساس زمانبندی مشخص اجرا کرد و همزمان برای توسعه ظرفیت تصفیهخانه گام برداشت تا پساب خروجی با استانداردهای زیستمحیطی وارد محیط پذیرنده شود.
با وجود اهمیت این طرح، طولانی شدن روند تکمیل فازهای توسعهای باعث شده است فاصله میان ظرفیت تصفیهخانه و حجم فاضلاب ورودی هر سال بیشتر شود.
بهبود عملکرد تصفیهخانه شهرک صنعتی
بخشی از پساب واردشده به قرهسو نیز متعلق به تصفیهخانه فاضلاب شهرک صنعتی اردبیل است. این تصفیهخانه در سالهای گذشته با ایرادها و نواقصی مواجه بود، اما مسئولان میگویند با اجرای اقدامات اصلاحی و استفاده از تجهیزات جدید، کیفیت پساب خروجی آن به استانداردهای زیستمحیطی نزدیک شده است.
مسئولان شهرک صنعتی اعلام کردهاند عملکرد تصفیهخانه بهصورت شبانهروزی پایش و نمونههای خروجی آن آزمایش میشود.
سفیدی دراینباره گفت: مشکل تصفیهخانه شهرک صنعتی تا حدود زیادی برطرف شده است. همچنین مقرر شده سامانه پایش آنلاین در این تصفیهخانه نصب شود تا امکان کنترل مستمر کیفیت پساب فراهم باشد.
راهاندازی پایش آنلاین میتواند امکان دسترسی سریع دستگاههای نظارتی به شاخصهای پساب خروجی را فراهم کند؛ بااینحال، اثربخشی این سامانه به تداوم نظارت، انتشار نتایج و برخورد با تخلفات احتمالی وابسته است.
وعده بهرهبرداری تا پایان تابستان
مسئولان وعده دادهاند فاز توسعه تصفیهخانه فاضلاب شهر اردبیل تا پایان تابستان به بهرهبرداری برسد. فعالان محیطزیست هشدار میدهند در صورت محقق نشدن این وعده، ورود پساب نامطلوب به قرهسو و پیامدهای آن برای روستاها و مزارع پاییندست ادامه خواهد یافت.
مدیرکل حفاظت محیط زیست استان اردبیل در آخرین بازدید خود از رودخانه قره سو با تأکید بر اینکه حفاظت از رودخانه قرهسو از اولویتهای این اداره کل است، اظهار داشت: سلامت رودخانه قره سو حق مردم و جلوگیری از ورود هرگونه آلودگی زیستمحیطی به رودخانه از وظایف شرکت آب و فاضلاب اردبیل است.
وی بر ضرورت تسریع در تکمیل مدولهای توسعهای تصفیهخانه، رفع موانع اجرایی و بهرهبرداری کامل از ظرفیت این مجموعه توسط شرکت آب و فاضلاب تأکید کرد و افزود: ارتقای فرآیند تصفیه و بهبود کیفیت پساب خروجی، نقش مهمی در کاهش بار آلایندگی، حفاظت از رودخانه قرهسو و تحقق استانداردهای زیستمحیطی خواهد داشت.
مدیرکل حفاظت محیط زیست استان خاطرنشان کرد: اداره کل حفاظت محیط زیست با استمرار پایشهای میدانی و نظارتهای تخصصی، روند عملکرد تصفیهخانه را بهصورت مستمر رصد کرده و نتایج بررسیهای کارشناسی، مبنای اقدامات بعدی و تصمیمات قانونی خواهد بود.
احوالات ناخوش رودخانه قره سو در حالی است که به نظر میرسد، نجات قرهسو تنها با افتتاح یک پروژه محقق نمیشود. تأمین اعتبار پایدار، افزایش ظرفیت تصفیهخانه، نصب پایش آنلاین، جلوگیری از برداشت پساب غیراستاندارد، آزمایش محصولات کشاورزی و اعلام عمومی نتایج پایشها مجموعه اقداماتی است که باید همزمان دنبال شود.
رودخانهای که روزگاری شاهرگ حیاتی منطقه بود، امروز زیر فشار فاضلاب شهری و صنعتی توان طبیعی خود را از دست داده است؛ احیای آن نیازمند اجرای بیوقفه طرحهای توسعهای و پاسخگویی روشن دستگاههای مسئول در برابر مردم است.