به گزارش کلبه خبر، خشکسالیهای پیاپی در سالهای اخیر، تغییرات اقلیمی و کاهش بارشهای جوی، جغرافیای کشاورزی ایران را با چالشهای بیسابقهای روبهرو کرده است. در این میان، شهرستان گرمی، بیش از هر زمان دیگری نیازمند بازنگری در «الگوهای کشت» و «شیوههای آبیاری» است. عبور از شیوههای سنتی که به هدررفت منابع آبی منجر میشود، دیگر یک پیشنهاد کارشناسی نیست، بلکه ضرورتی انکارناپذیر برای حفظ امنیت غذایی و بقای معیشت کشاورزان این خطه است.
شکاف نگرانکننده؛ وقتی مصرف کشاورزی از استانداردها فاصله میگیرد
رضا بدرزاده، رئیس اداره منابع آب شهرستان گرمی در گفتگو با خبرنگار «سبلان ما»، با ارائه آماری دقیق از وضعیت منابع آبی این شهرستان، تصویر روشنی از تراز منفی و شکننده آب در این منطقه ترسیم میکند.
وی میگوید: در حال حاضر ۷۵۵ منبع آبی در شهرستان شناسایی شده است که ظرفیت تخلیه سالانه آنها ۱۷ میلیون مترمکعب برآورد میشود. این در حالی است که حجم مصرف فعلی در منطقه ۱۶.۵ میلیون مترمکعب است.
به گفته این مقام مسئول، ۵۷ درصد از منابع آبی مصرفی شهرستان گرمی از منابع سطحی و ۴۳ درصد از منابع زیرزمینی تأمین میشود. نکته قابلتأمل اما در ترکیب مصرف نهفته است؛ طبق آمارهای رسمی، بزرگترین بخش مصرف آب در گرمی، مشابه سایر نقاط کشور، بخش کشاورزی با ۹۲ درصد است؛ این رقم در مقایسه با استاندارد جهانی (۷۰ درصد) نشاندهنده یک شکاف بزرگ و هدررفت گسترده در شبکه توزیع و مصرف است. این آمار به وضوح نشان میدهد که بخش عمدهای از دارایی استراتژیک منطقه، یعنی آب، به دلیل عدم استفاده از فناوریهای نوین، پیش از آنکه به محصول تبدیل شود، در زمینهای زراعی هدر میرود.
صدای کشاورزان: آب نباشد، حیات فلج میشود
برای درک عمق ماجرا، باید از آمارها به مزارع رفت. کشاورزان گرمی که آب را مهمترین دارایی خود میدانند، بیش از هر کس دیگری طعم تلخ خشکسالی را چشیدهاند. یکی از کشاورزان منطقه در توصیف وضعیت معیشتی خود میگوید: آب برای ما فقط یک نهاده کشاورزی نیست، بلکه رگ حیاتی زندگی است. اگر آب نباشد، چرخ زندگی ما فلج و رفتهرفته همه چیز نابود میشود.
این جمله کوتاه، روایتگر واقعیتی است که سیاستگذاران را به سمت اجرای طرحهای نوین سوق داده است. کشاورزان اکنون دریافتهاند که ایستادگی بر شیوههای سنتی، دیگر تضمینکننده سود نیست، بلکه زمینهساز ورشکستگی است.
آبیاری نوین؛ راهکار نجات با راندمان اقتصادی بالا
در سوی دیگر این معادله، تجهیز اراضی به سامانههای آبیاری نوین قرار دارد. تحول در روشهای آبیاری، زمانبندی دقیق و آموزش کشاورزان، نهتنها بحران آب را کاهش میدهد، بلکه کیفیت و کمیت تولید را به شکل معناداری ارتقا میبخشد. تجربه کشاورزانی که به سیستمهای مدرن روی آوردهاند، شاهدی بر این مدعاست.
یکی از کشاورزان که زمینهای خود را به آبیاری نوین مجهز کرده است، با اشاره به تغییرات درآمدی میگوید: تا پیش از این، برداشت ما محدود بود، اما با استقرار سیستمهای جدید، اکنون ۴ بار برداشت در سال داریم و درآمد خالص ما نسبت به روش سنتی دوبرابر شده است.
این جهش درآمدی (۷۰۰ میلیون درآمد از اراضی مجهز) نشان میدهد که کشاورزی نوین، نه یک هزینه، بلکه یک سرمایهگذاری پرسود است که اقتصاد روستایی را از حالت انفعالی خارج میکند.
اقدامات حاکمیتی؛ برخورد قاطع با چاههای غیرمجاز
اداره منابع آب گرمی در کنار ترویج شیوههای نوین، برخوردی قاطع با برداشتهای غیرمجاز را در دستور کار دارد. بدرزاده با تأکید بر اجرای «طرح احیا و تعادلبخشی منابع آب زیرزمینی» در این شهرستان میگوید: طی چهار ماه گذشته، اداره منابع آب گرمی موفق به شناسایی و مسدودسازی ۱۳ حلقه چاه غیرمجاز شده است.
این اقدام که در راستای حفاظت از ذخایر استراتژیک زیرزمینی انجام میشود، بخشی از یک برنامه کلان برای جلوگیری از تاراج منابع آبی است که نسلهای آینده نیز به آن نیازمندند.
نقشآفرینی نهادهای حمایتی در توسعه زیرساختها
توسعه کشاورزی مکانیزه بدون مشارکت نهادهای توسعهگرا ممکن نبود. افتتاح پروژه روستای «حاجیاحمد» با مشارکت بنیاد علوی، نمونهای موفق از همافزایی است.
خوشسیما، نماینده مردم گرمی و انگوت در مجلس، با اشاره به اینکه با این افتتاح بیش از ۱۰۰ هکتار از زمینهای بایر به اراضی آبی تبدیل شدهاند، میگوید: این طرح نهتنها با تسهیلات کمبهره اجرایی شد، بلکه اشتغالزایی و رونق تولید را مستقیماً هدف قرار داده است.
اصغری، مجری برنامههای بنیاد علوی در استان اردبیل، با نگاهی به افق آینده میگوید: در راستای توانمندسازی اقتصادی و ایجاد اشتغال پایدار در شهرستانهای هدف، برنامهریزی گستردهای صورت گرفته است. با توجه به ضرورت کشت مکانیزه، هدفگذاری ما تجهیز ۴۰۰ هکتار از اراضی منطقه به سیستمهای مدرن با اعتباری بالغ بر ۱۰۰ میلیارد تومان است.
چشمانداز آینده متصور برای تغییر الگوهای کشت در گرمی
تغییر الگوهای کشت و آبیاری در شهرستان گرمی، نه یک پروژه زودگذر، بلکه مسیری حیاتی برای مقابله با پیامدهای خشکسالی است. با تداوم طرحهای مکانیزاسیون و حمایت از کشاورزان پیشرو، گرمی میتواند از یک منطقه متأثر از بحران آب، به الگوی موفق کشاورزی پایدار در استان اردبیل تبدیل شود. کلید این موفقیت در گرو آموزش کشاورزان، مدیریت هوشمند منابع و تداوم سرمایهگذاری در زیرساختهای نوین است؛ مسیری که اکنون با جدیت در گرمی پیموده میشود.
پیشتر رحمان ایمانی در گفتگو با خبرنگار گروه اجتماعی پایگاه خبری تحلیلی «سبلان ما»، با اشاره به کاهش ۳۰ هزار نفری جمعیت شهرستان گرمی اعلام کرده بود: از سال ۱۳۷۵ تا سال ۱۳۹۵، روند جمعیتی این شهرستان کاهشی بوده است؛ بهطوریکه در هر دهه بهطور متوسط ۱۰ هزار نفر و سالانه حدود یکهزار نفر از جمعیت گرمی کاسته شده است که طبق آمار محرومیت و فقدان زیرساختها و امکانات حیاتی، شهرستان گرمی مغان را با کاهش جدی جمعیت مواجه کرده است.
در همین راستا، حجتالاسلام یدالله صفری، امام جمعه گرمی،سال گذشته اعلام کرد: جمعیت ۱۱۰ هزار نفری این شهرستان در سال ۱۳۷۵، تا سال ۱۳۸۵ به ۹۰ هزار نفر کاهش یافت و این رقم پس از انتزاع شهرستان انگوت، به حدود ۷۵ هزار نفر رسیده است.
همچنین نماینده مردم گرمی و انگوت در مجلس شورای اسلامی هشدار داده است که کمبود امکانات اساسی، بهویژه مشکل تأمین آب، طی سالهای اخیر موجب تخلیه کامل ۳۰ روستا در حوزه انتخابیه و مهاجرت اجباری ساکنان این مناطق شده است که با این حساب مجهز کردن اراضی کشاورزی و باغی شهرستان گرمی به آبیاری نوین معیشت این منطقه را متحول خواهد کرد.
موفقیتهای اخیر در شهرستان گرمی و تجهیز ۱۰۰ هکتار از اراضی گرمی به سامانههای نوین حاصل ترکیب سه مؤلفه حمایت مالی، آموزش و مدیریت منابع است و مشارکت نهادهایی چون بنیاد علوی با ارائه تسهیلات کمبهره و ورود به عرصه مکانیزاسیون، نشان داده است که با اعتبارات هدفمند، میتوان زمینهای بایر را به کانونهای اشتغال تبدیل کرد و تداوم طرح احیا و تعادلبخشی منابع زیرزمینی در کنار توسعه کشتهای مکانیزه، میتواند گرمی را به الگویی موفق در کشاورزی پایدار در استان اردبیل تبدیل کند؛ مسیری که در آن تولید، حفظ منابع و سودآوری در کنار هم قرار میگیرند.
انتهای پیام/